de Wijkwebsite voor Nijmegen-Oost

Blikvanger: gasdeksels

In deze rubriek willen wij u deelgenoot maken van zichtbare, maar ook minder zichtbare blikvangers in Nijmegen-Oost. Daar hoort in ieder geval een foto bij, maar natuurlijk ook een interessant achtergrondverhaal.

Door Sarah Albers

Dit keer heeft de redactie gekozen voor een wat minder opvallende blikvanger. Weinig mensen zal de metalen dekseltjes in het trottoir in onder meer de Mr. Franckenstraat en de Berg en Dalseweg zijn opgevallen met daarop de tekst: ?Kookt op gas?.

Nieuwsgierig geworden nam de redactie contact op met de NUON. Ze zegt het niet hardop, maar de telefoniste lijkt ons min of meer voor gek te verklaren. ?Nee, ik zou echt niet weten wie dáár wat meer over kan weten.? Gelukkig is De Wijkkrant niet voor één gat gevangen. Dat de dekseltjes iets te maken hebben met de gasvoorziening in de wijk ligt voor de hand. Dat de dekseltjes, gelet op de enigszins oubollige tekst, niet van een recente datum zijn lijkt ook logisch. 

Enig zoekwerk naar de herkomst van de dekseltjes wijst in de richting van het Interbellum, de periode tussen de twee wereldoorlogen. In die tijd ontbrandde in Nederland een felle concurrentiestrijd tussen gasbedrijven en elektriciteitsbedrijven. Gas, dat uit steenkool werd gemaakt, werd veel gebruikt voor koken en verwarming. Elektriciteit werd, behalve in de industrie, voornamelijk gebruikt voor verlichting. De elektriciteitsbedrijven streefden echter naar een grotere afzet van hun product. Daarom werden elektrische fornuizen ontwikkeld. De gasbedrijven op hun beurt reageerden met verbeterde gasfornuizen. De concurrentiestrijd spitste zich voornamelijk toe op de manier van koken en daarmee, in die tijd, automatisch op huisvrouwen. 

Zodoende werden er ook reclamecampagnes opgezet. De dekseltjes in het trottoir kunnen naar alle waarschijnlijkheid worden gezien als onderdeel van de reclamecampagne van het Nijmeegse gasbedrijf. Op welke manier het elektriciteitsbedrijf in Nijmegen en omstreken campagne voerde is De Wijkkrant niet bekend. Van het elektriciteitsbedrijf in Amsterdam is echter wel bekend dat zij in 1918 een folder uitgaf met de titel: ?Laat de elektriciteit u behulpzaam zijn in de huishouding, waar den dienstbode u in den steek laat.? 

Bijna overal in Nederland was het elektriciteitsbedrijf in handen van de provincie en het gasbedrijf in handen van de gemeente. In Nijmegen was het gasbedrijf gevestigd bij het station, waar zich nu de Belastingdienst bevindt. Dat het bedrijf vrijwel ongeschonden het vergissingbombardement in februari 1944 heeft doorstaan mag een wonder heten, het station was immers zwaar geraakt. De ramp zou nòg groter zijn geweest...

Wie heeft de concurrentiestrijd nu eigenlijk gewonnen? Koken op gas is tot op de dag van vandaag populair gebleven. Veel mensen ervaren het elektrisch koken als lastig. Het duurt immers erg lang voordat het fornuis de gewenste temperatuur krijgt en voordat het vervolgens weer afkoelt. Hierin is pas verandering gekomen sinds de opkomst van het hypermoderne ?inductiekoken?. Anderzijds kun je nou ook weer niet stellen dat elektriciteit vandaag de dag in de huishouding overbodig is geworden. We hebben er in ieder geval interessante dekseltjes aan over gehouden... Bron: Historica, tijdschrift van de Vereniging voor Vrouwengeschiedenis, oktober 2002