de Wijkwebsite voor Nijmegen-Oost

Blikvanger - Straatverlichting

Onlangs stond een satellietfoto in De Volkskrant van Nederland bij nacht. Wat blijkt: in Nederland wordt het ?s nachts nauwelijks nog donker! Al het kunstlicht maakt dat ieder buitenaards wezen feiloos de weg naar Nederland zou kunnen vinden.

Door Sarah Albers

Hoe anders was dat in vroegere tijden. In de vijftiende eeuw, toen er nog geen straatverlichting bestond, waren Nijmegenaren die na negen uur ?s avonds nog de straat op wilden verplicht zelf een lantaarn mee te nemen. Voor alle zekerheid had het stadsbestuur ook nog verordonneerd ?die bencke, vyschkerren ende die kremerkraemen van die straeten te doen?, om nachtelijke struikelpartijen te voorkomen.

Vanaf 1670 kreeg Nijmegen de eerste vorm van straatverlichting. De Grote Markt had de primeur. Op iedere hoek stond een olielamp. De lantaarns werden bijgevuld en de pitten werden bijgeknipt door de zogenaamde vulders. De aanstekers waren er verantwoordelijk voor dat de verlichting dagelijks, behalve bij volle maan, werd ontstoken. Mocht een lamp onverhoopt doven, dan werden de vulders en aanstekers beboet. Deze boete kwam ten gunste van degenen die het defect hadden gerapporteerd: de klepperlieden en de nachtwakers.

?Haast is de tijd verstreken van ons eeuwenoud bestaan. En de zon van onzen luister Zal in Gaz dra ondergaan?, zo schreven de verenigde vulders en aanstekers in hun nieuwjaarsgroet van 1851. Vanaf toen had hun beroepsgroep namelijk definitief afgedaan. De Leidse firma D.H. Schretlen & Co werd gecontracteerd door de gemeenteraad om de hele stad door middel van ?loopend gaz? te verlichten. Hoewel ter hoogte van de Parkweg een hele fabriek moest worden gebouwd om de Nijmeegse straten van licht te voorzien, werd het ?loopend gaz? amper dertig jaar later geleidelijk vervangen door electrische straatverlichting.

Vandaag de dag wordt de straatverlichting niet meer alleen gebruikt om nachtelijke ongevallen te voorkomen. Neem nou deze foto van de Daalsweg bij nacht: een allegaartje van een doodgewone lantaarnpaal, een lichtbak om te wijzen op de parkeerautomaat, iets wat lijkt op sierverlichting, en dan nog  ?commercieel licht?. Best fijn hoor, dat we in de nachtelijke uren niet op de tast de Daalseweg af hoeven te struinen, maar mooi is anders!

(bron: Ach lieve tijd, twintig eeuwen Nijmegen, de Nijmegenaren en hun stadsbeeld, uitgeverij Waanders)