de Wijkwebsite voor Nijmegen-Oost

Krom Recht: Het onterven van je kinderen

Door Twan Janssen

Je kinderen onterven, kan dat?

Een veelgehoorde opmerking is dat je je kinderen niet kan onterven. Het is een wijdverbreid misverstand, want in principe kun je je kinderen wél onterven. Toch heeft ook een onterfd kind nog wel bepaalde rechten na het overlijden van de ouder. Maar die rechten zijn sinds het invoeren van het nieuwe erfrecht op 1 januari 2003 wel verminderd. Aan de hand van een fictief geval zal ik een beeld proberen te schetsen van de gevolgen van onterving van een kind in het nieuwe wettelijke systeem.

Moeder Marie en de kinderen Arjan, Bert en Claartje

Om het één en ander zo duidelijk mogelijk uit te leggen zal ik in dit stuk de gevolgen van de regelgeving uitleggen aan de hand van de situatie van een weduwe, Marie, die drie kinderen heeft: Arjan, Bert en Claartje. Marie heeft een eigen woning ter waarde van €150.000,- en haar overige bezittingen zijn in totaal €30.000,- waard. Als Marie komt te overlijden zonder testament, zal het erop neerkomen dat de kinderen met zijn drieën de nalatenschap van Marie zullen verdelen. Ze worden met zijn drieën eigenaar van de woning en zullen de overige spullen verdelen, waardoor ieder ter waarde van €10.000,- spulletjes zal krijgen. Ze zullen zelf overeen moeten komen wie van hun drieën het schilderij van moeder krijgt, wie bepaalde sieraden en wie de pas gekochte pannenset, om maar eens een voorbeeld te geven. Het huis zal normaliter verkocht worden en de kinderen delen alledrie voor één derde mee in de opbrengst. In totaal zal dus van de nalatenschap van €180.000,-, ieder van de kinderen voor €60.000,- bevoordeeld worden.

Ruzie met Bert

Stel nu dat Marie al jaren ruzie heeft met Bert en wil voorkomen dat Bert zal meedelen in de erfenis. Zij kan dan naar de notaris gaan en in haar testament laten opnemen dat ze Bert onterft. Bert zal daardoor niet meer normaal meedelen in de erfenis. Het enige recht dat Bert nog kan inroepen is de zogenaamde ?Legitieme portie?

De legitieme portie

Door de legitieme portie in te roepen kan een kind aanspraak maken op een geldbedrag ter hoogte van de helft van wat hij normaal zou erven. In ons voorbeeld zou Bert dus aanspraak kunnen maken op de helft van €60.000,- is dus € 30.000,-. Het onterven van het kind door de ouder heeft dus niet als gevolg dat het kind helemaal niets meer krijgt. Maar de positie van een onterfd kind is wel een stuk minder sterk. De belangrijkste verschillen zijn de volgenden:

Het onterfde kind heeft slechts recht op de helft van de waarde van een niet-onterfd kind.

Het onterfde kind heeft slechts recht op een geldbedrag. Het kind heeft geen enkele zeggenschap meer. Het kan geen aanspraak maken op het schilderij of de pannenset. De andere erfgenamen, Arjan en Claartje, zijn slechts verplicht het bedrag aan hem te betalen en voor de rest hebben ze niets meer met Bert te maken.

Het onterfde kind moet zelf een beroep doen op de legitieme portie en heeft niet ?automatisch? recht op een gedeelte van de erfenis. Als Bert dus is ge-emigreerd naar Australie of door een andere reden niets meer van zich laat horen, zullen Arjan en Claartje de nalatenschap met zijn tweeën mogen verdelen. Zou Bert echter níet onterfd zijn, dan houdt hij recht op zijn gedeelte en zullen Arjan en Claartje hem moeten opzoeken, zodat Bert mee kan beslissen over de nalatenschap van Marie.

Alleen bepaalde goederen.

Om bepaalde goederen aan iemand te kunnen nalaten kan iemand in zijn testament een zogenaamd "legaat" opnemen. Hiermee kan hij of zij een specifiek goed aan een specifieke persoon nalaten. Marie zou er dus voor kunnen kiezen een schilderij na te laten aan een goede vriend of haar verzameling Lourdes-kaarsen aan de kerk.
Maar in het geval dat ze één van haar kinderen wil onterven kan ze ook van deze regeling gebruikmaken. Ze kan namelijk in haar testament bepalen welke spullen van haar nalatenschap naar Bert zullen gaan, en Bert voor het overige onterven. De waarde van de aangewezen spullen worden van de legitieme portie afgetrokken. Als ze spullen ter waarde van € 30.000,- aanwijst die naar Bert zouden moeten gaan, zal Bert ook geen aanspraak meer kunnen maken op zijn legitieme portie. Bert zal zich dan tevreden moeten stellen met de spullen die door Marie aangewezen zijn. En Marie kan bepalen dat Bert bijvoorbeeld alleen die lelijke pannenset en haar tweedehands auto krijgt. Zolang de waarde van de spullen totaal maar €30.000,- is. Slechts in sommige gevallen waarin Bert enorm wordt benadeeld door de aangewezen goederen, kan Bert de goederen verwerpen en toch nog aanspraak maken op zijn legitieme portie. Maar dat is alleen in gevallen waarin Bert bijvoorbeeld de pannen pas krijgt nadat Oom Otto, die in het testament is genoemd als degene die eerst de pannen krijgt, is overleden. Of dat Bert aan bepaalde zware verplichtingen moet voldoen om de pannen daadwerkelijk te krijgen. Maar niet genoeg is bijvoorbeeld de omstandigheid dat Bert de pannen niet mooi vindt, of dat hij een oude auto krijgt, waar hij niet op zit te wachten, of een vakantiehuisje in Siberië... Dat zijn allemaal geen redenen waardoor hij wat hij krijgt kan verwerpen en alsnog aanspraak kan doen op een geldbedrag, in de vorm van een legitieme portie.

Meerdere kinderen onterven
Het hierboven uitgelegde principe geldt ook als Marie meedere kinderen wil onterven.Als ze bijvoorbeeld zowel Arjan als Bert onterft, zal de gehele nalatenschap naar Claartje gaan. Claartje moet dan nog wel aan haar beide broers €30.000,- moeten betalen. Maar aangezien ze net een huis van €150.000,- en andere spullen ter waarde van €30.000,- heeft geërfd kan ze dat vrij gemakkelijk doen.
Als Marie alle drie haar kinderen onterft, zal haar nalatenschap naar haar ouders gaan, en als die niet meer leven naar haar broers en zussen, of als die niet meer leven hun kinderen. Die erfgenamen moeten dan aan Arjan, Bert en Claartje ieder €30.000,- betalen en kunnen voor de rest de nalatenschap zelf verdelen. In de praktijk zal dit niet zo snel voorkomen, omdat iemand die al haar kinderen onterft in het testament óók zal aangeven wie dan wél moet erven. Dan zal dus de door Marie aangewezen persoon (of instantie) erven en niet haar ouders of afstammelingen daarvan, tenzij Marie die aanwijst.

Tot zover deze korte beschouwing over het onterven van je kinderen. Complicaties als "Hoe zit het als er nog een echtgenoot én kinderen achterblijven?" "Wat gebeurt er als Marie tijdens haar leven al veel heeft geschonken aan (één van) de kinderen?" en "Wat zijn de gevolgen met betrekking tot de Successiebelasting?" heb ik achterwege gelaten; het zou te ver voeren daar uitgebreid op in te gaan in het kader van dit Wijkkrant-stukje. Hopelijk heb ik toch een duidelijk beeld heb kunnen geven van dit stukje van het erfrecht en was het interessant om te lezen. Het is echter niet mijn bedoeling dat u na het lezen van dit stukje massaal naar de notaris zult gaan en ik hoop dan ook dat de wens om de kinderen te onterven bij u, als lezer, niet aan de orde is.

Mocht u juridische vragen hebben dan ben u van harte welkom op ons spreekuur. Dit wordt gehouden op maandag- en woensdagavond van 19.00 tot 20.00 uur en op zaterdagochtend van 10.30 tot 12.00 uur op de Daalseweg 259a.