de Wijkwebsite voor Nijmegen-Oost

Reünie schuilkelderbewoners Vermeerstraat

?Laten we direct maar naar het klooster gaan? klinkt het als direct na mijn aanbellen de deur op het aangegeven adres in de Vermeerstraat openzwaait. De stem behoort aan Brigitte Weusten, journaliste en schrijfster van het boek ?Een klooster in de straat? dat in het najaar in de Nijmeegse boekwinkels zal liggen.

Door Eric Hendriks

Ze is zojuist teruggekeerd van een week in een Brussels franciscanernklooster waar ze in haar eigen ?cel? en met het leefritme van de Belgische communiteit flink is opgeschoten met haar boek. Poort We steken de straat over en tot mijn verbazing staan we zo maar aan de poort van een echt klooster! We worden hartelijk verwelkomd door pater Gerard Ris. Het is duidelijk dat deze twee mensen elkaar goed kennen en een gemeenschappelijke passie hebben. Hoe dat zo komt, wordt al gauw duidelijk: ik word direct door hen meegetroond naar de kelders. Wat is er hier gebeurd? Tijdens de rondleiding vertellen Brigitte Weusten en pater Ris honderd uit. Luchtlandingen Op 17 september 1944 beginnen de luchtlandingen rond Nijmegen. Nijmegen-Oost, de wijk waarin de Vermeerstraat zich bevindt, ligt op de route tussen het landingsgebied rond Groesbeek en de zo begeerde Waalbrug en de Arnhemse Rijnbrug. Vanaf de vroege ochtend van 18 september druppelen angstige buurtbewoners binnen. Sommigen zijn zelfs gewond. Vele branden en granaatinslagen treffen de wijk. Nog diezelfde avond is het klooster aan de Vermeerstraat vol. Vanaf dat moment, tot 5 mei 1945, bieden de kloosterkelders niet alleen een redelijke beveiliging tegen granaatinslagen, ook het gereglementeerde kloosterleven geeft structuur en houvast aan een grote groep mensen. Jong en oud, katholiek en protestant, leven samen in primitieve omstandigheden. De paters nemen de zorg op zich voor zo?n honderd mensen. 

Andere wereld
We lopen terug naar boven en ik waan me nog meer in een andere wereld. Een kleine kapel, een immense bibliotheek met smeedijzeren galerijen en eeuwenoude boeken; een serene rust alleen onderbroken door een tikkende pendule. Af en toe een glimp van één van de andere twaalf bewoners van deze communiteit. We praten na. Want waarom ben ik hier? 

Reünie
Op 8 mei heeft het klooster samen met Brigitte Weusten de voormalige schuilkinderen weer bij elkaar gebracht in diezelfde kelders waar ze destijds met hun ouders bivakkeerden. Ter ere van deze bijzondere bijeenkomst maakte de VPRO een prachtige radiodocumentaire.  Hoe is dit plan ontstaan? Pater Ris vertelt. ?In oktober van dit jaar bestaat ons klooster, Bonaventura, 75 jaar. Ter gelegenheid daarvan verschijnt een boek over het klooster. Eén hoofdstuk zal gaan over de schuilkelderperiode. De volwassenen van toen leven niet meer, maar een aantal dat er als kind schuilde wél. Op één van de ontmoetingsavonden die de buurt regelmatig organiseert, raakten we in gesprek met Brigitte. Met haar journalistieke achtergrond en contacten is eigenlijk van het één het ander gekomen.? 

Herinneringen
Velen zagen elkaar voor het eerst sinds jaren weer terug. Ze wisselden herinneringen uit over die gevaarlijke periode. Opvallend was de nadruk op de vele vrolijke momenten, het gevoel van geborgenheid en de afwezigheid van paniek. Sommigen zeiden dat de kelderperiode met het saamhorigheidsgevoel hun leven had verrijkt. Toen op een gegeven moment een vliegtuig duidelijk hoorbaar overvloog, herinnerde dat de hele groep aan de angstige tijd.  Tevoren was met alles rekening gehouden en was een scenario gemaakt voor als het mensen teveel zou worden. Brigitte Weusten: ?Je weet tenslotte nooit wat dit bij mensen losmaakt en hoe ze reageren.? Dat de reünie veel emoties opriep, bleek later in de brieven die het klooster ontving. Pater Ris: ?Iemand schreef dat hij zich ?s avonds had gevoeld als zo?n glazen bol met dwarrelende sneeuw. De volgende ochtend lag alles gelukkig weer op z?n plek.? De ?kinderen van toen? boden het klooster een glazen kunstwerk aan dat hun verblijf in de kelders symboliseert. Hun ouders hadden eerder in 1947 de paters al bedankt door ze een gebrandschilderd raam voor de bibliotheek cadeau te doen. Het kunstwerk van de kinderen heeft een plaatsje dichtbij dit raam gekregen.

Eregast
Eregast op 8 mei was de 85-jarige pater Canisius Vastbinder, destijds één van de leiders van de schuilkelder. Locoburgemeester G. van Rumund speldde hem de zilveren Waalboog op uit erkentelijkheid voor zijn inzet en de vanzelfsprekende opvang door het klooster. De woorden van Van Rumund gingen dieper dan je zou verwachten. Hij wees erop dat een klooster de taak heeft in tijden van nood aan wezenlijke waarden te herinneren. Waarden die onder druk staan, getuige het geweld in de wereld en in het bijzonder de onverdraagzaamheid rond de moord van Fortuyn, toen koud twee dagen geleden.  Gelukkig zijn er nog steeds kloosters in de stad en zijn er mensen op deze wereld die onbaatzuchtig hun huis en liefde beschikbaar stellen voor hen die dat nodig hebben. Ik prijs me gelukkig vandaag één van die mensen te hebben ontmoet.     

Heeft u belangstelling voor Een klooster in de straat? Haal een folder bij de Wito, de Wijkwinkel of het klooster op de Vermeerstraat, telefoon: (024) 322 29 88).