de Wijkwebsite voor Nijmegen-Oost

Toen en nu - De Vergeten bevrijding

De oorlog wordt in Nijmegen ieder jaar op verschillende wijzen en op verschillende tijden herdacht. Sinds een aantal jaren durven we Het Bombardement te herdenken op 22 februari. En dan natuurlijk 5 mei, de nationale Bevrijdingsdag. Overigens was Nijmegen al bevrijd op 21 september 1944! Staan we daar eigenlijk wel eens bij stil? Bij de enorme verwoestingen in Nijmegen Oost en het leed en de ellende van heel veel mensen die er op een of andere manier slachtoffer van werden? De Wijkkrant ging op zoek in het Gemeente Archief.

Door Seph Schreurs

Een foto van een verwoeste Barbarossastraat was makkelijk te vinden. In een enorm kastenblok zijn talloze foto?s alfabetisch en per straat opgeborgen. Bij de foto was helaas alleen maar het jaar vermeld. Geen huisnummer of straatnaambordje waaruit op te maken viel vanuit welke hoek de foto genomen was. Een ansicht uit 1907 gaf wat meer aanknopingspunten.

Pas bij het bladeren en lezen in het deel ?Hunnerberg? (deel 3 van de serie Nijmegen Oost van J. Raeven en A. Janssen) kreeg ik door, dat behalve de Barbarossastraat tevens een groot gedeelte van zowel de Hunnerberg als Altrade zwaar tot onherstelbaar beschadigd is geworden. Niet alleen door beschietingen en oprukkende tanks, maar ook door brandstichting. Uit het archief van de Commissie Oorlogsdocumentatie vindt u hieronder enkele verklaringen van bewoners over die rampzalige dagen.

Pater Daniëls O.P.: ?Wij begrepen, dat de luchtraid van Zondag 17 september geen gewone raid was. Wij bemerkten, dat de Duitsers die vlakbij hun Veld- en Dienstpost hadden, zeer zenuwachtig waren. Omstreeks vier uur hoorden wij een paar van hun kornuiten vragen: ?hebben jullie hier geweren? Er zijn meer dan 2000 parachutisten geland!?.?.

En Mevrouw Scholtens vertelt daarover: ?De Duitsers waren als de dood zo bang. (-) Zij waren zeer zenuwachtig en wit als een doek. Het waren reuze jonge jongetjes; geen Hitlerjugend, doch gewone soldaten van de Wehrmacht. Zij hadden nog nooit ergens anders gevochten.?.

En een bewoner van de Barbarossastraat over de brandstichtingen: ?Ongeveer 12 uur (maandags) begonnen de gevechtshandelingen in onze buurt. Ik hoorde schieten, ik hoorde schreeuwen...en ik hoorde ook een schreeuwende menigte. (-) Ik zag meerdere soldaten bezig met een soort zelfgemaakte fakkels mijn huis in brand te steken. Het was iets dat fel brandde dat zij in mijn meubels en boekenkast hielden. Zij besteedden absoluut geen aandacht aan ons. Het gebeurde kennelijk in opdracht.?.

Een toenmalige leraar van De Klokkenberg meldde: ?Zij hebben daar met Talky-Walky staan telegraferen. (-) Met een Talky-Walky roepen zij radiografisch een ander station op. (-) Deze Amerikanen bespiedden de mitrailleursnesten. De Talky-Walky-stations zijn observatie-posten. ?s Morgens was de Duitser er nog, n.l. in de Barbarossastraat. Een der Amerikanen is door de tuin van het Canisiuscollege gegaan en heeft de Duitser onklaar gemaakt.?.

Dit waren slechts wat fragmenten uit een paar van de verklaringen. Gezien het aantal, vermeld in een losse inhoudsopgave, zou je er met gemak acht of negen wijkkranten (zonder advertenties!) mee kunnen vullen. Ze zijn op goed geluk uitgekozen en opgevraagd. Oorlogshandelingen heb ik bewust achterwege gelaten. De bezetter stond — volgens verscheidene verklaringen — slechts 1 kanon ter beschikking. Dat stond op het Keizer Lodewijkplein (nu Traianusplein) en werd bediend door Grüne Polizei. De in allerijl aangevoerde Fallschirmjäger maakten zich hoofdzakelijk nuttig met het in beslag nemen van rijwielen om zo spoedig mogelijkheid over de grens te verdwijnen. Al met al duurde het zo?n dag of vijf voor de bewoners veilig konden komen kijken naar wat er nog van hun woningen resteerde.