de Wijkwebsite voor Nijmegen-Oost

Ster van Betlehem

In veel kerken wordt in december weer de traditionele kerstviering gehouden. Dan is er ook gelegenheid om de kerststal te bezichtigen met daarin het Kerstkind met de bijbehorende Bijbelse personen, dieren en de kerstster die de Ster van Bethlehem moet voorstellen. Wat zou deze prachtige Ster geweest kunnen zijn? 
Door Joop Peters

In het Nieuwe Testament wordt door de evangelist Mattheüs een heldere Ster beschreven als aankondiger van de geboorte van Jezus Christus, de Zoon van God. Deze Ster van Bethlehem werd door een aantal vooraanstaande kerkelijke schrijvers uit de eerste eeuwen na Christus beschouwd als een goddelijk teken dat verder geen wetenschappelijk onderzoek behoefde.
Toch hebben vele geleerden in de afgelopen twee millennia naar een sterrenkundige verklaring voor dit opmerkelijke verschijnsel gezocht. Hun speurwerk richtte zich op de laatste jaren voor het begin van onze jaartelling omdat in die periode het geboortejaar van Christus moet liggen. Het precieze tijdstip van deze gebeurtenis is niet bekend. In die jaren zouden er wel eens niet te missen lichtverschijnselen aan de nachtelijke hemel hebben kunnen plaatsgevonden. Eén zo’n hemelverschijnsel zou een samenstand van planeten kunnen zijn geweest. De vraag of er omstreeks Christus’ geboorte zo’n opzienbarende samenstand heeft plaatsgevonden, kunnen sterrenkundigen achterhalen door de posities van de planeten rond het begin van onze jaartelling na te bootsen.     

Het rekenwerk van SinnottZo’n nabootsing heeft de Amerikaanse sterrenkundige Roger Sinnott uitgevoerd. Zijn berekeningen in 1968 lieten zien dat er zich twee opmerkelijke planeetsamenstanden rond de christelijke tijdrekening hebben afgespeeld.
Sinnott berekende dat er op 12 augustus van het jaar 3 voor Christus de heldere planeten Venus en Jupiter zeer dicht bij elkaar aan de hemel kwamen in het sterrenbeeld de Leeuw.
Dit was een unieke gebeurtenis maar het hoogtepunt vond plaats op 17 juni van het jaar 2 voor Christus toen de beide planeten elkaar opnieuw op heel korte afstand passeerden. Dit keer was het echter zo’n nauwe passage dat Venus en Jupiter tijdelijk werden samengesmolten tot een object dat als één stralend licht schitterde boven het donkere landschap van Palestina. Verder was het uitzonderlijk dat Jupiter tussen die twee planeetsamenstanden in, ook nog eens driemaal in de nabijheid van de heldere koningsster Regulus van het sterrenbeeld de Leeuw vertoefde.
Deze door Sinnott berekende fascinerende voorvallen aan het uitspansel behoren tot de kandidaten om als Ster van Bethlehem te kunnen fungeren.

De drie Wijzen en hun SterIn het Nieuwe Testament laat de evangelist Mattheüs ons tevens kennismaken met de drie Wijzen uit het Oosten en hun activiteiten rond de geboorte van Christus. Deze personen uit Babylon waren waarschijnlijk zeer ervaren Babylonische priester-astrologen die de verplaatsing van planeten aan de nachtelijke hemel nauwgezet observeerden. En het is aannemelijk dat de geleerden tijdens deze observaties is opgevallen, dat de planeetbewegingen die we bovenstaand hebben beschreven, leidde tot één imposant helder schijnsel aan het zwerk. Dan waren ze dus op dat ogenblik getuige van de heuse planeetsamenstand die vele eeuwen later door Roger Sinnott werd berekend!

Sterrenkunde tegenover de BijbelVolgens het vak sterrenkunde zou zo’n nauwe samenstand van planeten dus de wonderlijke Ster kunnen zijn geweest, die het trio met de mooie namen Balthasar, Caspar en Melchior heeft gezien. En dat die Ster hen vervolgens met hun kamelen naar de geboorteplaats van Jezus in Bethlehem heeft geleid. Daar aangekomen aanbaden ze Hem, en gaven Hem rijke geschenken zoals goud, wierook en mirre.
Helaas kan de juistheid van de sterrenkundige verklaring voor deze Ster niet worden gestaafd met de Bijbel. De reden is omdat daarin geen natuurkundige verklaring van het verschijnsel is opgetekend. In de Heilige Schrift staat echter wel geschreven dat God het heelal met haar biljoenen sterren heeft geschapen. Als we ervan uitgaan dat dit scheppingsverhaal op waarheid berust, dan zou het Opperwezen ook in staat moeten zijn geweest om vanuit het niets een nieuwe ster te laten verschijnen bij de geboorte van de koning der Joden. Dan is de Ster te beschouwen als een bovennatuurlijke verschijning.

Wie heeft er gelijk?Maar nu kan men de vraag stellen: was dit hemelse gebeuren nu een sterrenkundig verschijnsel of een godswonder? Deze vraag zal wellicht nooit kunnen worden beantwoord. Dat neemt niet weg dat vele mensen op aarde hun eigen opvatting en beleving hebben over deze bijzondere Ster, die zo’n tweeduizend jaar geleden aan de majestueuze sterrenhemel is verschenen. Volgens het Nieuwe Testament een Ster die de geboorte van Jezus Christus heeft aangekondigd. Daarom zal het verhaal over de Ster van Bethlehem vooral tijdens de viering van Kerstmis tot de verbeelding blijven spreken!     
    
Joop Peters heeft dit voor u in begrijpelijke taal beschreven. Joop is 30 jaar actief als amateur in sterrenkunde en ruimtevaart en was jaren gastschrijver over sterrenkunde in de wetenschapsbijlage van De Gelderlander.